ผีตาโขน กับ ที่มา และ ประวัติงานประเพณีผีตาโขน ของจังหวัดเลย

ผีตาโขน หรืองาน ประเพณีบุญหลวง เป็นงานประจำปีที่จัดขึ้นที่จังหวัดเลยของชาวอำเภอด่านซ้าย โดยจะจัดขึ้นหลังวันขึ้น 15 ค่ำเดือน 6 ของทุกปี โดยจะจัดขึ้นในช่วงปลายเดือน มิถุนายน-กรกฏาคม และ จะจัดขึ้นบนถนนหลายๆสายในอำเภอด่านซ้ายหรือในบริเวณอื่นๆของจังหวัดเลยอีกด้วย ซึ่งภายในงานนั้นจะเต็มไปด้วยบรรยากาศของความสนุกสนาน รื่นเรือง เป็นอย่างมาก แถมงานเทศกาลผีตาโขนก็ยังมีชื่อเสียงโด่งดัง และ เป็นที่รู้จักไปทั่วประเทศอีกด้วย

ผีตาโขน และ การละเล่นผีตาโขน

จัดได้ว่าเป็นงานประเพณีที่มีมาอย่างยาวนาน แต่ก็ไม่มีหลักฐานที่ปรากฏได้แน่ชัดว่าจัดขึ้นตั้งแต่เมื่อไร โดยชาวบ้านในพื้นที่ได้ทำการปฏิบัติ และ ได้ทำการสืบทอดต่อมาจากรุ่นบรรพบุรุษจนมาถึงปัจจุบัน

ทำให้งานประเพณีผีตาโขนเป็นอีกหนึ่งประเพณีที่มีความเป็นเอกลักษณ์ประจำของจังหวัดเลย โดยในงานเป็นนำงานบุญหลวง หรือ บุญผะเหวด งานบุญบั้งไฟ งานบุญซำฮะ และ การเล่นผีตาโขนมารวมเป็นงานเดียวกัน เพื่อที่จะเป็นการบูชา อารักษ์หลักเมือง และ พิธีการบวงสรวงวิญญาณอันศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งงานจะจัดขึ้น 3 วันหลักด้วยกัน คือ

  • ในวันที่ 1 จะเป็นเทศกาลผีตาโขน ซึ่งมักเรียกกันว่า วันรวม หรือ วันโฮม เป็นพิธีเบิกพระอุปคุต
  • วันที่ 2 จะเป็น วันแห่พระเวสสันดรเข้าเมือง หรือ ขบวนแห่ผีตาโขน นั้นเอง
  • วันสุดท้าย เป็นวันฟังเทศน์มหาชาติ 13 กัณฑ์ ซึ่งเป็นพิธีสวดมาลัยหมื่นมาลัยแสน ในการฟังธรรมหาชาติ

ในประเพณีผีตาโขนนั้นมีความเชื่อว่าคนที่เล่น หรือ มีการแต่งตัวเป็นผีตาโขนใหญ่จะต้องถอดเครื่องแต่งกายผีตาโขนใหญ่ออกให้หมด และ ก็ต้องทำการนำไปทิ้งในแม่น้ำ และ ห้ามนำกลับเข้าบ้าน โดยเด็ดขาด ซึ่งตามความเชื่อนั้นถือได้ว่าเป็นการทิ้งความทุกข์ และ สิ่งเลวร้ายต่างๆออกไปจากตัวเราได้อีกด้วยเช่นกัน

ซึ่งในขบวนแห่ผีตาโขนั้นผู้ที่ทำการแต่งกายเป็นผีตาโขนจะต้องทำการสวมหน้ากากที่ทำจากหวดนึ่งข้าวเหนียว และ แต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่มีสีสันสดใส พร้อมออกเดินขบวนไปกับขบวนแห่งานบุญหลวง

ซึ่งในความเชื่อของชาวโบราญนั้นเชื่อกันว่าประเพณีผีตาโขนเป็นการละเล่นเพื่อทำการบวงสรวงบูชาดวงวิญญาณบรรพชนที่เสียชีวิตไปแล้ว ซึ่งวิญญาณเหล่านั้นจะกลายเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่คอยคุ้มครองบ้านเมือง และ ดลบันดาลให้เกิด แต่ความสุข และ ความอุดมสมบูรณ์ หรือ ความหายะนะก็ได้ ดังนั้นเพื่อทำให้ดวงวิญญาณของบรรพชนนั้นเกิดความพอใจ ชาวบ้านจึงจัดให้มีการละเล่นผีตาโขนขึ้น

ที่มาของผีตาโขน

มีต้นกำเหนิดมาจากชื่อที่เรียกว่า ผีตามคน ซึ่งจัดได้ว่าเป็นเทศกาลที่ได้อิทธิพลมาจาก มหาเวสสันดรชาดก ซึ่งมีตำนานว่า ในเมื่อครี้งที่พระเวสสันดร และ นางมัทรีได้ทำการออกเดินทางจากป่ากับไปยังเมือง โดยมีผีป่า และ เหล่าบรรดาสัตว์ต่างๆที่รักพระเวสสันดร และ นางมัทรี ได้ทำการแฝงตนตามมากับชาวบ้าน เพื่อมาทำการส่งทั้งสองพระองค์กลับสู่เมืองด่านอาลัยและนั้นก็คือที่มาของ ผีตามคน หรือ ผีตาขน จนกลายมาเป็น ผีตาโขน ในปัจจุบัน

โดยในปัจจุบันภายในงานยังมีกิจกรรมต่างๆอีกมากมายที่นอกเหนือจากพิธีดั้งเดิม คือ การแสดงมหกรรมหน้ากากนานาชาติ การประกวดหน้ากากผีตาโขน และ การประกวดผีตาโขนน้อย รวมไปถึงการแสดงของชุมชนต่างๆ และ การออกร้านขายสิ้นค้าต่างๆ จนถึงมหกรรมอาหาร การแสดงศิลปะ วัฒนธรรมท้องถื่น และ การแสดงสินค้าพื้นเมือง อีกมากมาย จัดได้ว่าเป็นงานใหญ่ประจำปีประจำจังหวัดเลยก็ว่าได้ ที่สำคัญ ในงานนั้นจะเต็มไปด้วย ผู้คน และ นักท่องเที่ยว อีกมากมายมาที่แห่แหนกันเข้ามาเที่ยวชมงานในครั้งนี้